Legenda odbojke Karch Kiraly danas, 3. novembra 2026. godine, obeležava 66. rođendan. Dva puta je osvojio olimpijsko zlato u dvorani i jednom na pesku, a FIVB ga je proglasila najboljim igračem prvog veka odbojke. Podsećamo se karijere koja je postavila standard.
Charles Frederick Kiraly rođen je 3. novembra 1960. godine u Jacksonu, u Michiganu. Svi su ga znali kao „Karch“, a igru je savladao zahvaljujući ocu — Laszlu, lekaru mađarskog porekla, koji je igrao odbojku u domovini. Preseljenje porodice u Kaliforniju postavilo je dečaka na pesak. Počeo je da igra sa šest godina, a sa jedanaest je već izlazio na plažne turnire, gde mu je partner bio otac.
Talenat se pokazao rano. U srednjoj školi Santa Barbara predvodio je neporaženi tim iz 1978. do titule Južne Kalifornije. Na UCLA, pod vođstvom trenera iz Kuće slavnih Ala Scatesa, postao je središte dinastije. Bruins su osvajali šampionate NCAA 1979, 1981. i 1982. godine, pri čemu su dve sezone bile besprekorne: 31–0 u 1979. i 29–0 u 1982. Kiraly je bio proglašen MVP turnira NCAA i 1981. i 1982. godine, drugi put posle finala protiv Penn Statea, koje se završilo rezultatom 15–4, 15–9, 15–7. Uspeo je i da stekne diplomu iz biohemije.
Pravi ispit čekao ga je na međunarodnoj sceni. SAD nisu nastupale na Olimpijskim igrama od 1968. godine, ali u Los Anđelesu 1984. disciplinovana američka reprezentacija, sazdana oko Kiralyja, savladala je Brazil u finalu rezultatom 15–6, 15–6, 15–7 i osvojila prvo olimpijsko zlato zemlje u odbojci. To je označilo početak impresivnog niza. Amerikanci su osvojili Svetski kup 1985. godine, svetsko prvenstvo 1986. godine u Francuskoj i Panameričke igre 1987. godine, što je sačinilo odbojkašku „trostruku krunu“. Godine 1986. FIVB je proglasila Kiralyja najboljim igračem sveta — prvi put u istoriji te nagrade.
Seul je bio završni ispit. Drugog oktobra 1988. godine, pred 13.000 gledalaca u Jamsil Gymnasiumu, Sovjetski Savez je uzeo prvi set 15–13. Zatim je Kiralyjeva ekipa preuzela inicijativu i pobedila 15–10, 15–4, 15–8. To je bio prvi slučaj od vremena SSSR-a 1964. i 1968. godine da je neko uspeo da osvoji dve muške olimpijske titule uzastopno. Kiraly, već kapiten, i te godine je ponovo proglašen najboljim igračem sveta.
Usledio je period u Italiji, a 1991. godine osvojio je klupsko svetsko prvenstvo sa Il Messaggero. Posle toga se vratio tamo odakle je sve počelo. Propustio je Olimpijske igre 1992. godine i prešao u profesionalni plažni tur, gde su njegovi rezultati bili gotovo apsurdni: 16 pobeda na turnirima u 1992, 18 u 1993, 17 u 1994, 12 u 1995. i 11 u 1996. godini.
Kada je plažna odbojka debitovala na Olimpijskim igrama u Atlanti 1996. godine, ta priča je pripadala njemu. U četvrtfinalu su on i Kent Steffes odbranili četiri meč lopte protiv Sinjina Smitha, svog bivšeg partnera, i Carla Henkela, a zatim pobedili 17–15. U finalu su savladali sunarodnike Mikea Dodda i Mikea Whitmarsha rezultatom 12–5, 12–8 pred 9.300 navijača. Kiraly je postao prvi igrač koji je osvojio olimpijsko zlato i u dvorani i na pesku.
Godine 2001. FIVB je obeležila prelaz veka i proglasila Kiralyja najboljim muškim igračem XX veka — tu nagradu podelio je sa Lorenzom Bernardijem iz Italije. Iste godine primljen je u International Volleyball Hall of Fame u Holyokeu. Do trenutka kada se povukao sa peska, na njegovom računu bilo je 148 pobeda na turnirima u karijeri — rekord za taj sport.
Zatim je počela druga karijera — trenerska. Doveo je žensku reprezentaciju SAD do svetskog prvenstva 2014. godine i do olimpijskog zlata na Tokyo 2020, što ga je učinilo jednim od retkih ljudi koji su osvojili olimpijsko zlato i kao igrač i kao trener. Ipak, ostaje slika mladog Kalifornijca čija je smirena usredsređenost mogla da prelomi svaki meč, igrača koji je svojim učinio obe verzije igre.
